GELENEĞİN BİRİKİMİNDEN YENİ BİR DÜŞÜNCENİN İNŞASINA...

Yürütücü: Berdal Aral

Başlangıç: 4 Nisan 2026 Cumartesi, 16:30-18:00 / 5 Hafta (Dersler haftada bir aynı gün ve saatte yüz yüze olacak şekilde gerçekleşecektir.)

Bu derste, 1917 tarihli Balfour Bildirisi ile başlayan İsrail devletinin kurulmasına giden mahut süreç ele alınacaktır. Bu sürecin uluslararası hukuk açısından nasıl değerlendirilmesi gerektiği hususuna özellikle odaklanılacaktır.  Ardından, İsrail’in Filistin topraklarını bütünüyle işgal edişine giden sürece ve Birleşmiş Milletler’in takındığı tutuma dikkat çekilecektir.  Bundan sonra, iki-devletli çözüm modeli sunduğu düşünülen, 1993’te başlayan, Oslo Barış Süreci’nin yol açtığı çıkmazlar ele alınacaktır. Ardından, Filistin direnişinin bir büyük yarma hareketi olan 7 Ekim 2023 tarihli el-Aksa Tufanı, buna tepki olarak Siyonist devletin (zaten uzun bir süredir planlamış olduğu) Gazze’yi işgali ve soykırımı, uluslararası hukuk açısından değerlendirilecektir. Son olarak, Batılı “ilerici/vicdan sahibi” akademyanın Filistin sorununu tanımlayış biçiminin ve önerdiği çözüm çerçevelerinin neden “kabul edilemez” olduğu tartışma konusu edilecektir.

Haftalık Ders Programı ve Okuma Listesi:

1. Hafta: İsrail’in Devlet Olarak Zuhuru ve Toprak İşgalleri
2. Hafta: Bir Büyük Hayal Kırıklığı Olarak “Oslo Barış Süreci”
3. Hafta: İsrail’in Yasadışı İşgalleri ve Bitimsiz Zulümleri Karşısında Birleşmiş Milletler’in Tutumu
4. Hafta: 2023’ten Bu Yana Gazze’de Soykırım, Batı Şeria’da Derinleşen İşgal: Uluslararası Hukuk ve Uluslararası Tepkiler
5. Hafta: Batılı “Vicdan Sahibi” Kalemlerden Filistin’in Özgürlüğü Yolunda “Himmet Beklemek”

Program Öncesi Okuma Listesi:

Berdal Aral, İki Devletli Çözümsüzlük: Filistin İçin Bir Direniş Stratejisi (İstanbul: Kutadgu, Ekim 2025).

Berdal Aral, Bitmeyen İhanet: Emperyalizmin Gölgesinde Filistin Sorunu ve Uluslararası Hukuk (İstanbul: Çıra Yayınları, 2019).

Berdal Aral, “How the UN Security Council’s Failure to Uphold Internatıonal Law Has Contributed to Violence and Chaos in the Muslim World: The Wars of Aggression against Yemen (2015- ) and Gaza (2023- )”, The Boğaziçi Law Review, 2024, Vol. 2, No. 2, 130-153.

Yürütücü: Muhammet Atalay

Başlangıç: 8 Nisan 2026 Çarşamba, 21:00-22:30. / 4 Hafta (Dersler haftada bir aynı gün ve saatte online/çevrimiçi olacak şekilde gerçekleşecektir.)

Bu program, katılımcıların geniş dil modelleri (LLM) ve üretken yapay zekâ (GAI) araçlarını bilimsel araştırma ve tez yazım süreçlerinde etik, eleştirel ve verimli şekilde kullanabilmeleri amacıyla tasarlanmıştır. Yapay zekâ (AI) araçlarının kullanımı akademik çalışmalarda giderek yaygınlaşırken, bunların doğru kullanımı ve etik sınırları konusunda tartışmalar sürmektedir. Program, bu tartışmalar ışığında katılımcıların araştırma verimliliğini artırırken akademik dürüstlüklerini korumalarını hedeflemektedir.

Çevrimiçi, uygulamalı ve interaktif bir yöntemle yürütülen 4 haftalık programda, katılımcılar gerçek araştırma problemleri üzerinde çalışarak öğreneceklerdir. Her oturumda canlı demonstrasyonlar, prompt mühendisliği pratikleri ve kişiselleştirilmiş uygulamalar yer alacaktır.

Program kapsamında AI araçlarının karşılaştırılması, prompt mühendisliği, literatür tarama ve kaynak yönetimi, kavramsal çerçeve oluşturma, akademik yazım ve dil iyileştirme ve etik beyan hazırlama konuları ele alınacaktır.

Katılımcılar program sonunda; farklı AI modellerini araştırma görevlerine göre seçebilecek, sistematik literatür tarama yapabilecek, AI halüsinasyonlarını tespit edebilecek, akademik metinlerini AI desteğiyle geliştirebilecek, etik standartlara uygun beyan hazırlayabilecektir. Böylece katılımcılar, AI çağında rekabetçi, üretken ve etik bilinçli araştırmacılar olarak akademik kariyerlerini güçlendireceklerdir.

Haftalık Ders Programı ve Okuma Listesi:

1. Hafta: Üretken AI'ya Giriş ve Araştırma Sürecindeki Rolü
2. Hafta: Literatür Tarama, Kaynak Yönetimi ve Kavramsal Çerçeve Geliştirmede AI Kullanımı
3. Hafta: Akademik Yazım, Dil İyileştirme ve Tez/Makale Geliştirmede AI
4. Hafta: İleri Düzey Uygulamalar, Etik Çerçeve ve Akademik Yayın Sürecinde AI

Program Öncesi Okuma Listesi:

YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi

TÜBİTAK Üretken Yapay Zeka Rehberi

Scuderi, G. R., Taunton, M. J., Browne, J. A., & Mont, M. A. (2026). "The Challenges With Artificial Intelligence in Scientific Writing." The Journal of Arthroplasty, 41(2), 299-303. https://doi.org/10.1016/j.arth.2025.12.001

Nature Portfolio: Author & Researcher Guidelines on AI.  https://www.nature.com/nature-portfolio/editorial-policies/ai

Salvagno, M., Taccone, F. S., Gerli, A.G. (2023). "Can artificial intelligence help for scientific writing?" Crit Care.; 27(1):75.  https://doi.org/10.1186/s13054-023-04380-2.

Yürütücü: Feyzullah Yılmaz

Başlangıç: 3 Nisan 2026 Cuma, 16:30-18:00. / 5 Hafta (Dersler haftada bir aynı gün ve saatte yüz yüze olacak şekilde gerçekleşecektir.)

Bu okuma grubu, modern İslam düşüncesinin en önemli temsilcilerinden Muhammed İkbal’in (1877–1938) felsefî ve siyasî düşüncesini incelemeyi amaçlamaktadır. İlk oturumda, İkbal üzerine yapılmış akademik çalışmalar genel hatlarıyla gözden geçirilecek; mevcut literatürün imkân ve sınırlılıklarını ortaya koyan eleştirel bir değerlendirme sunulacaktır. Takip eden oturumlarda ise İkbal’in düşüncesi, kendi tarihsel ve entelektüel bağlamı içerisinde incelenecektir. Bu çerçevede, onun felsefî ve siyasî yaklaşımı özellikle nihilizm problemi ekseninde analiz edilecek; İkbal’in bu krize yönelik geliştirdiği cevap tartışılacaktır. Ayrıca, söz konusu yaklaşımın tasavvuf geleneğiyle olan ilişkisi, süreklilik ve dönüşüm noktaları dikkate alınarak değerlendirilecektir. Seminer boyunca İkbal’in temel eserlerinden seçme kısımlar okunacak ve bu metinler üzerinden düşünsel gelişimi ve kavramsal çerçevesi takip edilecektir. Bunun yanı sıra, seçilmiş şiirlerinden örnekler okunarak tartışmaya açılacak; böylece onun düşünce dünyasının yalnızca teorik değil, aynı zamanda edebî ve estetik boyutu da görünür kılınacaktır.

Haftalık Ders Programı ve Okuma Listesi:

1. Hafta: Tanışma, Literatür İncelemesi ve Eleştirisi

• Muhammad U. Faruque, “The Crisis of Modern Subjectivity: Rethinking Muḥammad Iqbāl and the Islamic Tradition”, Journal of Islamic and Muslim Studies 6, no. 2 (2021): 43–81.

2. Hafta: İkbal’in Erken Dönem Düşüncesi (1895-1908): Tasavvuf, Metafizik ve Nihilizm

• Muhammed İkbal, “Mutlak Birlik Doktrini”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 139-168.
• Feyzullah Yılmaz, “Overcoming Nihilism Through Sufism: An Analysis of Iqbal’s Article on Abd al-Karim al-Jili”, Journal of Islamic Studies, Vol. 30, Issue 1, 1 January 2019, 69-96.

3. Hafta: İkbal, Kriz ve Benliğin Sırları (1909 – 1920)

• Muhammed İkbal, “Şikâyet”, Hareket Zili içinde, çev. Celal Soydan, 142-147.
• Muhammed İkbal, “Şikâyet’e Cevap”, Hareket Zili içinde, çev. Celal Soydan, 170-176.
• Muhammed İkbal, “Nietzsche ve Mevlânâ Celaleddin-i Rumi”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 189-190.
• Muhammed İkbal, “İslam ve Mistisizm”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 133-138.
• Muhammad Iqbal. “Introduction”, in The Secrets of the Self. London: Macmillan and Co., Limited, 1915/1920, pp. vii-xxxi.
• Feyzullah Yılmaz, “Iqbal, Nietzsche and Nihilism: Reconstruction of Sufi Cosmology and Revaluation of Sufi Values in Asrar-i-Khudi”, Open Philosophy, Vol. 6, Issue 1, 2023, 1-20.
• Muhammad U. Faruque, “A Nietzschean Mystic: Muhammad Iqbal on the Ethics of Selfhood,” in Sufism and Modern Muslim Ethics in 14th/20th-Century Russian Islamic Thought, 397–406.

4. Hafta: İkbal ve Kriz’den Çıkış

• Muhammed İkbal, İslam’da Dini Düşüncenin Yeniden İnşası, Rahim Acar çev., 2013, ss. 95-160.

5. Hafta: İkbal’in Siyaset Düşüncesi

• Muhammed İkbal, “Ahlaki ve Siyasi Bir İdeal Olarak İslam”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 45-82.
• Muhammed İkbal, “İslam’da Siyasi Düşünce”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 7-34.
• Muhammed İkbal, “İslam Hilafeti.”, Muhammed İkbal: Makaleler içinde, çev. Celal Soydan, 55-76.
• Muhammed İkbal, “İlahi Hükümranlık Hakkı Meselesi”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 35-44.
• Muhammed İkbal, “Müslüman Demokrasisi”, İslam Düşüncesi içinde, der. Yusuf Kaplan, 2008, ss. 93-94.
• Francis Robinson, “Khilafat”, 2004
• Francis Robinson. "Other-Worldly and This-Worldly Islam and the Islamic Revival: A Memorial Lecture for Wilfred Cantwell Smith Delivered at the Royal Asiatic Society on 10 April2003." Journal of the Royal Asiatic Society 14.1 (2004): 47-58.

-İzlence, bazı yardımcı dosyalarla beraber katılımcılara iletilecektir.-  

Yürütücü: Eyüp Al

Başlangıç: 1 Nisan 2026 Çarşamba, 18:00-19:30. / 4 Hafta (Dersler haftada bir aynı gün ve saatte yüz yüze olacak şekilde gerçekleşecektir.)

Program, gözetimin gündelik hayatın içine nasıl yerleştiğini ve sayısallaşma süreciyle birlikte izlemekten çok yönlendirmeye dayalı iktidar biçimine nasıl dönüştüğünü ele alır. Antik toplumlarda kayıt tutma, nüfus sayımı ve denetim pratiklerinden modern devletin bürokratik gözetimine; sanayi kapitalizminin disiplin tekniklerinden dijital platformların algoritmik yönetimine uzanan tarihsel bir süreklilik izlenir. Gözetimin tarihsel seyri, mekânın düzenlenmesi, davranışların standartlaştırılması ve görünürlük üzerinden kurulan denetim mantıkları eşliğinde tartışılır. Program, gözetimin yalnızca dışsal bir baskı olarak değil, gündelik pratikler, alışkanlıklar ve teknolojik arayüzler aracılığıyla nasıl sıradanlaştığını inceler. Dijital ortamlarda görünür olma arzusu, katılım ve kolaylık söylemleriyle meşrulaşan yeni gözetim biçimleri tartışılırken; normların, risk kategorilerinin ve “makbul” davranışların veri temelli sınıflandırmalar yoluyla nasıl üretildiği üzerinde durulur. Yüz tanıma sistemleri, dijital sağlık uygulamaları, e-ticaret algoritmaları ve sosyal medya platformları, bu dönüşümü somutlaştıran örnekler olarak tartışmaya açılır.

 Ders, “Gözetim Altında: Gündelik Hayatın Sayısallaşması” kitabının bölümlerini merkeze alarak ilerler. Her oturumda belirli bir kavramsal çerçeve, tarihsel arka plan ve güncel dijital pratik birlikte ele alınır. Programın sonunda katılımcıların, çağdaş gözetim biçimlerini çözümleyebilmeleri ve bu çözümlemeyi kendi akademik çalışmalarına eleştirel bir perspektifle taşıyabilmeleri hedeflenir.

Haftalık Ders Programı ve Okuma Listesi:

1. Hafta: Gözetimi Konumlamak
2. Hafta: Her Şeyin Görüldüğü Yer
3. Hafta: Kodlanmış Yaşamlar
4. Hafta: İzle(n)menin Doğallaşması

Program Öncesi Okuma Listesi:

Eyüp Al, Gözetim Altında: Gündelik Hayatın Sayısallaşması, (İstanbul: Çizgi, 2026). 

Ders öncesi ve esnasında Gözetim Altında kitabı merkezli bir okuma planı takip edilecektir.